Architektura kościoła


Plan kościoła

Kościół jest budowlą barokową i neobarokową, murowaną z cegły i kamienia, otynkowana na biało z szarymi elementami. Świątynia jest trójnawową bazyliką wybudowaną na planie prostokąta. Nawy boczne i przedsionek wykonany według projektu Piotra Krakowskiego. Prezbiterium zamknięte jest półkoliście. Od jego północnej strony znajduje się zakrystia, a od południa kaplica św. Anny. Zakrystia nakryta jest kopułą zaprojektowaną przez Stefana Świszczowskiego, zwieńczoną latarnią, w której znajduje się figura Matki Boskiej. Ściany zewnętrzne nad nawami bocznymi podzielone są pilastrami z delikatnym profilowanym gzymsem. Okna świątyni zamknięte są łukami półkolistymi. Na ścianie wschodniej znajduje się Ogrójec, a ściana zachodnia jest ścianą frontową kościoła. Jej szczyt rozczłonkowany jest lizenami w dwóch poziomach, gdzie znajdują się nisze z płaskorzeźbami świętych. Poziomy wydzielone profilowanym gzymsem, na szczycie znajduje się trójkątny przyczółek, a po bokach spływy wolutowe.

Korpus i prezbiterium kościoła przykryte są dwuspadowym dachem. Nad nawami bocznymi i kaplicą znajdują się dachy pulpitowe. Dach nawy głównej zwieńczony jest wieżyczką z latarnią.

Wnętrze świątyni podzielone jest pilastrami niesięgającymi stropu, zwieńczonymi profilowanym gzymsem. Prezbiterium nakryte jest sklepieniem kolebkowych z lunetami, nad kaplicą św. Anny sklepienie krzyżowe, a w nawie głównej i frontowej części kościoła znajduje się strop płaski. Nawy boczne oraz zakrystia nakryte są sklepieniem żeglastym. Nawy boczne oddzielone są on nawy głównej łukami półkolistymi. Kościół pomalowany na kolor żółty z elementami bieli i złocenia.

Wnętrze kościoła

Fasada

Portal wejściowy z tablicą erekcyjną i herbem Pomian

Portal wejściowy, 1684

Z 1684roku, autor nieznany. Znajduje się na ścianie zachodniej elewacji kościoła.

Portal kamienny, barokowy, z uszakami przy węgarach. Zwieńczony jest profilowanym gzymsem. Z obu stron posiada kolumny na wysokich cokołach z jońskimi głowicami. Nad gzymsem umieszczone są profilowane przerywane przyczółki, na których znajdują się obeliski na prostokątnych cokołach w formie sterczyn. Pomiędzy przyczółkami umieszczona jest marmurowa tablica erekcyjna z zawijanym ornamentem i twarzą mężczyzny z długimi wąsami. Nad tablicą znajduje się tarcza herbowa z herbem Pomian, zwieńczona koroną. Nad nią prawa ręka w zbroi z szablą pełniące rolę klejnotu. Pod tarczą herbu wyrzeźbione dwa liście laurowe przewiązane wstęgą.

Herb Pomian umieszczony został nad portalem w podzięce dla fundatora kościoła odbudowanego w latach 1663-1685 po spaleniu poprzedniej świątyni, którym był kasztelan kamieniecki i starosta trembowelski Rafał Kazimierz Makowiecki z Borzymia herbu Pomian, po 1673 roku dziedzic Żabna.




Napis na tablicy erekcyjnej, po łacinie:
„D / MAIOREM DEI GLORIAM / HOC TEMPLVM / SVB TITVLOSS mi PIRITVS ERXIT / RAPHAEL CASIMIRVS A BORZYMIE / LANVS CAMENECENSIS PODOLAE / CAPITANE 9&O TREMBO / VLIENSIS / ANNO DNI 1684”

Portal wejściowy, 1684

Figury na szczycie fasady

Rzeźby wykonane z wapienia znajdują się na elewacji zachodniej. Pochodzą z 1960 roku. W trójkątnym zwieńczeniu ściany frontowej rozmieszczono cztery płytkie, półokrągło zwieńczone nisze. Znajdują się one na dwóch poziomach i rozdzielone są profilowanym gzymsem. Krawędzie poziomów ozdobione są spływami wolutowymi. Pomiędzy niszami znajdują się płaskie lizeny. Ściana zwieńczona jest trójkątnym przyczółkiem. W podstawie każdej z rzeźb znajduje się podpis, kogo ona przedstawia.

Figury na szcycie fasady, 1960

W poziomie górnym, na środku, widnieje wnęka z postacią św. Anny. Po prawej stronie widać postać przytulonej do niej postać Marii. Z boku po lewej stronie widnieje pulpit z otwartą księgą.

W dolnym poziomie rozmieszczono patrząc od lewej strony postacie św. Jana Kantego, św. Jacka i św. Kazimierza.

Św. Jan Kanty przedstawiony jest w kapłańskim stroju, z krzyżem zawieszonym na piersiach. W lewej ręce trzyma księgę, prawą wskazuje na nią. Po prawej stronie świętego stoi niewielka szafka z książkami, na której leży biret i stoi krucyfiks.

Św. Jacek ubrany jest w tradycyjny strój dominikański. Przez szyję przewieszoną ma stułę. W prawej ręce trzyma kielich nakryty płótnem, a lewą obejmuje figurę Matki Boskiej z Dzieciątkiem.

Św. Kazimierz przedstawiony jest jako młody człowiek z półdługimi włosami. Ubrany jest w bogato drapowaną szatę do kostek. W lewej ręce święty trzyma pęk lilii, a prawą ma położoną na piersiach. Po lewej stronie na niewielkim postumencie położona jest królewska korona, a za nią widoczny prosty krzyż.

Ogrójec, 1867

Ogrójec

Zbudowany w 1867 roku na zewnętrznej elewacji ściany południowej świątyni. Z przodu cztery pilastry podpierające profilowany gzyms, nad którym znajduje się jeszcze jeden gzyms, ozdobiony fryzem meandrowym. Nad nim trójkątny przyczółek, z którego wystaje kolejny przyczółek z łagodnymi wklęsłymi spadami, zwieńczony krzyżem. Nad trójkątnym przyczółkiem wystają czworoboczne kolumny jako sterczyny zakończone profilowanym gzymsem. Pośrodku tego przyczółka znajduje się blenda - płytka wnęka zwieńczona łukiem półkolistym, a pod nią okrągła nisza z wizerunkiem Trójcy Świętej.

Nad portalem zwieńczonym łukiem eliptycznym znajduje się korona rzeźbiona z kamienia. Po bokach okna z łukami półkolistymi. Wypukłe elementy elewacji malowane są na kolor szary.




We wnętrzu Ogrójca znajdują się rzeźby wykonane przez Jana Wnęka w 1866 roku. Przedstawiają Chrystusa modlącego się w ogrodzie oraz aniołów Mu towarzyszących. Po lewej stronie stoi Maria, a nad Nią anioł z kielichem. Po prawej prawdopodobnie św. Jan. Klęczący Chrystus skierowany jest w stronę anioła niosącego mu kielich symbolizujący nadchodzącą mękę. Pod kamiennym ołtarzem, na którym umieszczone są rzeźby Chrystusa i aniołów, namalowany jest obraz przedstawiający śpiących apostołów. Powyżej ołtarza znajduje się polichromia przedstawiająca ogród oliwny zamknięta w półkolistej kompozycji z gładkimi kolumienkami po bokach i łukiem z cierni. W tle widać Jerozolimę a nad nią Golgotę z trzema krzyżami.

Rzeźby w ogrójcu, Jan Wnęk, 1866

Malowidła nad zakrystią

Malowidła na zewnętrznej elewacji zakrystii wykonane zostały przez Adama Florka w 1982 roku. Znajdują się na wydzielonym poziomie pod kopułą zakrystii. Od strony wschodniej umieszczone są postaci Marii trzymającej lilię, św. Stanisława błogosławiącego prawą ręką, a w lewej trzymającego pastorał oraz św. Anny trzymającej księgę. Od strony północnej malowidła przedstawiają św. Kazimierza z Pismem Świętym i pastorałem, św. Wojciecha z lilią, św. Stanisława Kostkę ze skrzyżowanymi na piersi dłońmi oraz św. Andrzeja Bobolę z liściem palmowym jako oznaką jego męczeństwa.

Malowidła nad zakrystią, ściana wschodnia, Adam Florek, 1982

Malowidła nad zakrystią, ściana północna, Adam Florek, 1982



Dzwonnica

Dzwonnica, XVIII w.



Dzwonnica wolnostojąca z XVIII wieku, znajdująca się od południowej strony świątyni. Przy jej budowie brał czynny udział mistrz murarski Jakub Jakubiec. W 1915 roku została poszerzona, a w 1927 podwyższona o jedno piętro przez ks. A. Chorążaka. W niej znajdują się trzy dzwony z 1948 roku. Dzwonnica murowana, kwadratowa, w stylu neobarokowym. Posiada trzy kondygnacje z sienią przejazdową. Nakryta jest hełmem kopulastym z latarnią.

Wieża główna z pilastrami sięgającymi profilowanych gzymsów przy zwieńczeniu każdej kondygnacji. Na najwyższej kondygnacji znajduje się nisza z łukiem półkolistym, a w niej obraz Jezusa Miłosiernego. W dolnej kondygnacji znajduje się sień przejazdowa zwieńczona łukiem półkolistym, a nad nim wyrzeźbiony kamienny herb. Boczne przejścia zwieńczone są przyczółkiem eliptycznym.