Litwa
Na początku XIII wieku na Litwie zaczęły się organizować zalążki organizacji państwowej. Około 1240 roku książę Mendog zjednoczył część litewskich plemion i rozpoczął ekspansję litewską na ziemie ruskie i litewskie (Żmudź). Zagrożony ze strony Zakonu Krzyżackiego władca pogańskiego państwa przyjął chrzest i zawarł przymierze z Krzyżakami. W roku 1253 z polecenia papieża Mendog został koronowany na króla Litwy. Celem Krzyżaków nadal był podbój Żmudzi, jednakże walki o nią były bardzo ciężkie. W 1260 roku żmudzini pokonali Krzyżaków w bitwie nad jeziorem Durbe. Zakon poniósł wielkie straty, co dało sygnał do wybuchu powstania w Prusach i Inflantach. By utrzymać się przy władzy Mendog porzucił chrześcijaństwo i zerwał sojusz z Krzyżakami. W początkowej fazie powstańcy odnosili znaczne sukcesy, a Krzyżacy pozbawieni wsparcia zdani byli wyłącznie na własne siły. W końcu jednak przy pomocy krzyżowców Krzyżakom udało się stłumić powstanie. W latach 1atach 1274-1277 Krzyżacy podbili plemiona Nadrowów i Skalowów. Pokonana ludność została pozbawiona wolności i praw, stając się warstwą poddanych chłopów. Tylko Prusowie, którzy nie brali udziału w powstaniu, lub poddali się dobrowolnie zachowali wolność i majątki. W XIII wieku Krzyżakom udało się podbić jeszcze Jaćwięż. Część tamtejszej ludności schroniła się na Litwie, a pozostali zostali przesiedleni do Prus. Po zakończeniu podboju ziem pruskich, Krzyżacy rozpoczęli ich zasiedlanie niemieckimi chłopami. Do końca XIII wieku udało się Krzyżakom stworzyć państwo sięgające od Wisły, aż do zatoki fińskiej. Polityka ekspansji prowadzona przez zakon i zagarnięcie Pomorza Gdańskiego w 1308 roku doprowadziło do konfliktu z Polską. Zarówno Władysław Łokietek jak i Kazimierz Wielki starali się odzyskać zagarnięte przez Krzyżaków ziemie. Akcje militarne i dyplomatyczne zakończył dopiero pokój podpisany w 1343 roku w Kaliszu.
Wojny zakonu z Litwą
Po podpisaniu pokoju kaliskiego (1343) Krzyżacy mogli skierować więcej swoich sił do walki z Litwą. Krzyżackie wyprawy były kierowane zarówno na Żmudź jak i na Auksztotę. Zakonni rycerze niszczyli grody i pola a ludzi zbijali lub brali w niewolę. Do krzyżackich ataków dochodziło coraz częściej, i nie mogły się przed nimi obronić rozproszone na wielkim terytorium siły litewskie. Dodatkowo walka z wielkim księciem Moskiewskim uniemożliwiała obronę zachodniej granicy kraju przed Krzyżakami. Kolejnym problemem okazała się śmierć księcia Olgierda, która wywołała spory dynastyczne i walkę o tron. By uchronić Litwę przed Krzyżakami nowy wielki książę syn Olgierda, Jagiełło zawarł z Krzyżakami układ (1382) obiecując im Żmudź i chrystianizację kraju. Jednakże znajdując korzystniejsze rozwiązanie, układu nie dotrzymał. Rozwiązaniem tym okazała się unia polsko-litewska zawarta w 1385 roku w Krewie. Jagiełło miał poślubić królową Jadwigę i objąć tron Polski. W zamian zobowiązał się ochrzcić, przeprowadzić chrystianizację Litwy, przyłączyć Litwę do Królestwa Polskiego oraz odzyskać utracone ziemie polskie (zobacz więcej).